Dhr. G. Schulting 
Tweede Ambassade Secretaris 
Tel.: + 221 33 8490360
Fax: + 221-33 8217084
E-mail:  dak@minbuza.nl

I.     Economische situatie van Senegal

1.      Macro-economische situatie
 
2.      Overheidsfinanciën
 
3.      Privatiseringen  
   

II.    Investeren in Senegal

1.      Regeringsplannen

2.      Handel tussen Senegal en Nederland

3.      Kansrijke sectoren 
 
4.      Investeringsklimaat 

5.      Struikelblokken
 
6.      Subsidies 

Interessante links

Handige documenten

Statistieken

I. Economische situatie van Senegal

1. Macro-economische situatie

In het algemeen wordt Senegal door de buitenlandse donoren zoals de Wereldbank en het IMF geprezen voor een gezond macro-economisch beleid. Als score krijgt dit land al een paar jaar achter elkaar een B ('amply satisfactory').

Het Bruto Nationaal Product van Senegal is in de jaren 1995 - 2001 gemiddeld met 5% per jaar gestegen. 2002 was geen goed jaar, met maar 1,1% groei door slechte oogsten (en een nieuwe methode om het BNP te berekenen). Voor 2003 is een groei van 6,3% van het BNP gemeten, welke onder meer te danken is aan een stijging van 12% van de industriële productie (fosfaat) en een stijging van 36,3% in de landbouw. Het BNP bedroeg voor 2003: 6,2 miljard USD. Voor 2004 wordt 5% groei verwacht, mede dankzij een goede regentijd, die een goede oogst voor 2003/2004 voorspelt.

Donoren, zowel bilateraal als multilateraal, dragen per jaar meer dan 400 miljoen USD per jaar bij aan het BNP. Nederland staat bij de bilaterale donoren op de vijfde plaats.

Toch is er voor Senegalezen in het dagdagelijkse leven niet veel veranderd. Het inkomen per capita ligt nog steeds erg laag: 476 USD. Het percentage arme huishoudens is met 53,9% hoger dan het Afrikaanse gemiddelde (44%). De armoede komt vooral voor in de rurale gebieden en bij huishoudens die door alleenstaande vrouwen worden geleid. Daarmee blijft Senegal ook op de lijst staan van MOL's (Minst Ontwikkelde Landen). Op de 'Human Development Index' van het UNDP staat Senegal op de 156e plaats van de 175 landen.

De inflatie was tot 2001 vaak minder dan 1%, maar in 2002 bedroeg deze 3,3% (veroorzaakt o.a. door een eenvormig BTW-tarief) en in 2002 3,0%. Voor de bevolking is de aangekondigde prijsverhoging in 2004 van brood, huisgas en benzine een verontrustend teken.

Senegal kent een werkeloosheidscijfer van 48% (40% stedelijke jongeren). Een van de verkiezingsbeloftes van president Wade was het aanpakken van de chronische werkeloosheid. In april 2001 heeft hij hiervoor een nationaal fonds voor jongeren opgericht, dat werkgelegenheidsprojecten moet ondersteunen. Toch blijft het voor jongeren nog altijd even moeilijk om een baan te vinden.

Voor zijn monetaire beleid is Senegal afhankelijk van de BCEAO (Banque Centrale des Etat de l'Afrique de l'Ouest), die even strikt regeert als haar Europese collega (de Europese Centrale Bank). Jarenlang was de munt van West Afrika, de Franc CFA, direct gebonden aan de Franse Franc. Na de invoering van de euro in Europa, is hiermee een vaste wisselkoers ingesteld (1 euro = 656 FCFA). Senegal is lid van de UEMOA (Union Economique et Monétaire Ouest Africain). Deze unie probeert, naar Europees model, een gemeenschappelijke markt op te zetten, waarbij vrij verkeer van personen en goederen mogelijk wordt. Het afschaffen van de douanetarieven staat hoog op de agenda.

De handelsbalans is in 2003 onder de -400 miljoen USD gezakt ondanks een lichte stijging van de export (1,4%). Dit komt door een enorme stijging van ingevoerde goederen (16,5%). Frankrijk blijft de belangrijkste handelspartner. Nederland is de vijfde Europese bestemming van Senegalese goederen (6,5%). De hoeveelheid goederen die Nederland naar Senegal verscheept is sinds 2000 bijna verdubbeld (!). Hierbij moet wel worden vermeld dat het voornamelijk aardolie en geraffineerde producten van aardolie betreft. Daarnaast zijn landbouwproducten niet onbelangrijk.

Vermeldenswaard zijn de goede resultaten van de haven van Dakar. Van 4.200 ton goederen in 1997, is deze opgeklommen tot 10.000 ton in 2003. De winst dat jaar bedroeg 3 miljard FCFA. De politieke situatie in Ivoorkust heeft hier zeker mee te maken. Veel bedrijven kiezen nu niet meer voor Abidjan, maar voor Dakar. Ook de verbeterde logistieke doorvoer van de spoorlijn Dakar - Bamako droeg bij aan betere prestaties van de haven.

Vis en visproducten zijn al jaren de grootste exportproducten van Senegal (voor 240 miljoen USD). De fosfaten staan op de tweede plaats (sinds halverwege 2003 betreft het fosforzuur), gevolgd door aardnoten en aardnootproducten.

Voornamelijk voedsel en petroleum moeten worden ingevoerd.

2. Overheidsfinanciën

De inkomsten (721,3 miljard FCFA) van de overheid kennen in 2003 een stijging van 11,2%, voornamelijk uit belastingen. Een belangrijke factor hierin is de invoering in 2003 van een eenvormig BTW-tarief op alle invoer. Niet-belasting inkomsten bestaan uit de inkomsten uit de visserijakkoorden en de huizenmarkt.

De uitgaven (883,6 miljard FCFA) van de overheid kenden een stijging van 14%. De doelmatigheid van de overheidsinvesteringen laat te wensen over. Dit geldt ook voor de absorptiecapaciteit. Er is een ambitieus programma voor de verbetering van het beheer van de overheidsfinanciën opgesteld, waarvan door de donoren - waaronder Nederland - wordt bijgedragen.

Overheidsrapporten spreken van een tekort op de begroting 2003 van 4,3% van het BNP.

De staatsschuld bedraagt meer dan 3,5 miljard USD. Senegal is in aanmerking gekomen voor het kwijtschelden van schuld in het kader van het HIPC-initiatief. Deze "Heavily Indebted Poor Countries" hoeven internationaal geleend geld niet terug te betalen als ze voldoen aan bepaalde voorwaarden van de Wereldbank en het IMF. Een deel is inmiddels kwijtgescholden. Op 20 april 2004 bereikte Senegal het zogenoemde Completion Point in het kader van het HIPC - programma, waarmee een volgende tranche vrijkwam.

Ondanks een niet gebalanceerd budget, voldoet Senegal ongeveer wel aan de criteria die de UEMOA (Union Economique et Monétaire Ouest-Africaine) haar lidstaten heeft gesteld. Verder is het beleid van Senegal gericht op het implementeren van het DRSP (Document de la Réduction stratégique de la Pauvreté), een document dat is opgesteld in overleg met de Wereldbank en andere stakeholders. De regering heeft hiertoe een driejarig macro-economisch kader uitgewerkt voor 2003-2005 dat gericht is op een economische groei van 6%. Daarom zijn de volgende hervormingen voorgesteld:

• Hervorming van het belastingstelsel (herzien van de "Code des Investissement" en van de "Code général des Impôts"). Inmiddels is in dit kader bijvoorbeeld al de belasting voor bedrijven gedaald van 35% naar 33%.
• Het aanwerven van meer competente ambtenaren (afhankelijk van de belastinginkomsten). In 2004 zullen 5.000 nieuwe ambtenaren worden aangeworven
• Hervorming van de aardnotenproductielijn (liberalisering van de markt en diversificatie van de landbouwproducten)

3.      Privatiseringen

Sinds 1987 is Senegal bezig met het privatiseren van staatsbedrijven. Vanaf 1995 kwamen ook grote bedrijven zoals de nutsbedrijven voor water, elektriciteit, telefoon en spoorwegen, op de lijst te staan. Tot nu toe is een twintigtal bedrijven geprivatiseerd, waaronder de telefoonmaatschappij Sonatel, de luchtvaartmaatschappij Air Senegal en een bank, BICIS en recent ook de spoorlijn Dakar-Bamako.

De nationale elektriciteitsmaatschappij, Senelec, blijkt moeilijk te verkopen. Twee pogingen hiertoe zijn mislukt, door gebrek aan belangstelling. Het IMF heeft daarom besloten minder druk tot privatisering op de regering uit te oefenen.

De belangrijkste privatisering van hopelijk dit jaar zal wellicht die van de Sonacos zijn, de aardnotenproductielijn. Het afgelopen jaar hebben in deze sector behoorlijk wat sociale onrusten plaatsgevonden. De werknemers zijn bang voor negatieve gevolgen (lagere prijs voor aardnoten) als de Sonacos wordt geprivatiseerd.

II. Investeren in Senegal

Politiek gezien is Senegal al sinds zijn onafhankelijkheid redelijk stabiel. In het zuiden (Casamance) is een onafhankelijkheidsbeweging (gewapend) actief. De intensiteit van dit conflict neemt geleidelijk af. Wel geldt nog een negatief reisadvies voor grote delen van het gebied.

Senegal geldt als een van de minder arme staten in de regio West Afrika. Vanwege zijn geografische ligging vormt Dakar een knooppunt van lucht- en waterwegen tussen Europa, Amerika en Afrika. De haven heeft een regionale functie, omdat deze niet alleen Senegal zelf, maar ook Mali en zelfs Burkina Faso voorziet van goederen. Het belang van de haven van Dakar is toegenomen sinds er politieke onrust in Ivoorkust is ontstaan.

Telecommunicatie, internet en stroomvoorziening zijn in vergelijking met andere landen in West Afrika redelijk ontwikkeld. Het aantal stroomonderbrekingen is sterk gedaald sinds het beschikbaar komen van waterkracht (Manantali). Het wegennet, zeker naar de rurale gebieden, laat vaak te wensen over.

1. Regeringsplannen

In de strijd tegen de armoede en op zoek naar duurzame ontwikkeling, probeert de overheid buitenlandse investeerders te lokken. Dit is tevens een hoofdpunt van het pan-afrikaanse plan, NEPAD (New Partnership for Africa's Development), waarvan de Senegalese president Wade één van de voortrekkers is, samen met President Thabo Mbeki van Zuid-Afrika en President Abdelaziz Bouteflika van Algerije.

Tevens is er sprake van grote investeringen in de infrastructuur. Zo zijn er plannen voor een nieuwe hoofdstad, voor een nieuwe luchthaven buiten Dakar en wordt de haven uitgebreid. Overigens zijn de meningen over dergelijke megaprojecten verdeeld en is de financiering er niet van zeker gesteld.

De Wereldbank en de Europese Unie zijn twee donoren die, naast andere, tevens programma's met betrekking tot de infrastructuur financieren. Zo heeft de Wereldbank drie grote programma's op poten gezet op dit gebied:

• het stedelijk mobiliteitsprogramma (103 miljoen USD voor 5 jaar): gericht op verkeersveiligheid in het algemeen en op het openbaar vervoer in het bijzonder
• het tweede transportprogramma (90 miljoen USD in 6 jaar): tevens op verkeersveiligheid gericht, maar ook op institutionele ontwikkeling van de administratie terzake.
• het rurale infrastructuurprogramma (48 miljoen USD voor 5 jaar): voorziet in basisinfrastructuur in rurale gebieden met de volgende thema's: zandwegen, drinkwater, gezondheidszorg en onderwijs

De Europese Unie heeft voor de negende keer een Europees fonds beschikbaar gesteld (9e FED - Fonds Européen de Développement) waarin ook gelden bestemd zijn voor de infrastructuur: zo is er voor Senegal voor de komende 5 jaar 70 miljoen euro uitgetrokken voor de verbetering van het wegennet en 30 miljoen euro voor een betere afwatering van regenwater en afvalwater.

2. Handel tussen Senegal en Nederland

De productenstroom van Nederland naar Senegal neemt enorm toe. Dit is voor het grootste deel te danken aan de aanvoer van olieproducten. De uitvoer van Senegal naar Nederland stagneerde.

Zie ook: statistieken         

3. Kansrijke sectoren

Senegal heeft een behoorlijke expertise opgebouwd op het gebied van visserij. Het betreft het voornaamste exportproduct. Met de Europese Unie worden op regelmatige basis visserij-akkoorden afgesloten. Zowel vers, bevroren of ingeblikt wordt de vis uitgevoerd. In 2001 ging er bijvoorbeeld 420.000 kilo vis van Senegal naar Nederland.

Hoewel Senegal zichzelf kan voorzien van groenten en fruit, is er tijdens het regenseizoen een tekort aan bepaalde veelgebruikte groenten (uien, aardappelen). Veel van deze groenten komen dan uit Nederland. Andersom kan dit land ook groenten en fruit naar Nederland uitvoeren. Tussen Dakar en Saint-Louis ligt een groot gebied, de "Niayes", 180 km lang is, die zeer geschikt is voor land- en tuinbouw. Het water van de Senegal rivier kan dienen voor de irrigatie Ook de streek rond de Gambiarivier biedt veel mogelijkheden. De volgende soorten worden geproduceerd: ui, tomaat, wortel, watermeloen, meloen, spaanse pepertjes, aubergines, pompoen, rode biet, okra, aardappel, kool, asperge, limoen, mango, sperziebonen. De telers zijn verenigd in drie organisaties (SEPAS "Syndicat des Exportateurs des Produits Agricoles du Senegal", FPMZN "Fédération des Producteurs Maraîchers de la Zone des Niayes" en de ONAPES "Organisation National des Producteurs Exportateurs de Fruits et Légumes du Sénégal").

Verder is Senegal ook geschikt voor het kweken van bloemen. Al in 1932 werden de eerste bloemen uitgevoerd. Door een hoge lokale belasting en door nieuwe Europese normen is sinds 1980 de uitvoer van geen betekenis meer. Toch biedt Senegal perspectieven: het land beschikt over veel landbouwgrond, die ook voor bloementeelt kan worden gebruikt; het klimaat is mild, met een gemiddelde temperatuur van 25 graden, goede bodem, vochtigheidsgraad van gemiddeld 80% en een verschil van temperatuur tussen dag en nacht; de toevoer kan via de lucht : Dakar ligt op 6 uur vliegen van Brussel. De volgende soorten worden nu al gekweekt: gladiolen, lelies, anjers, rozen, chrysanten, lupinen, sierasperges, klimplanten, etc. Dit is voorlopig nog voor lokaal gebruik.

Steeds meer toeristen doen Senegal aan, hoewel de ontwikkeling voor 2004 lijkt te stagneren. Voor de lokale overheid is het ontwikkelen van de toeristische sector één van de speerpunten geworden. Dakar kent zelfs sinds kort haar eerste Nederlandse backpackershotel (link). Momenteel komen de meeste toeristen nog uit Frankrijk, omdat vandaar regelmatig chartervluchten naar Senegal komen. Hoewel Nederlanders traditioneel eerder naar Engelstalige landen, zoals Gambia, met vakantie gaan vanwege de taal, biedt Senegal mogelijkheden: een aangenaam klimaat, politiek rustig, goede stranden, interessante historische plekken. Niet alleen voor toeroperators maar ook voor de vervoersector kunnen in Senegal mogelijkheden liggen.

De toeristen kopen veel handwerk. Dit zouden tevens producten kunnen zijn die in Nederland zelf goed verkopen. Hier te verkrijgen zijn onder meer: juwelen, pottenbakkerij, djembés (traditionele trommels), geweven manden, houten beelden/maskers, bewerkt leer (kussen, schoenen, tassen,…), bewerkt textiel (kleren, tafellakens, batik, weverijen), glasschilderingen, etc. De handwerkers hebben zich verzameld in een organisaties per "bedrijfstak", die dan weer overkoepeld worden door een orgaan (Chambre des organes corporés, Postbus 7232 Dakar - Soumbédioune).

Er bestaat in Senegal nog maar één fabriek die katoen bedrukt (Cosetex). De felgekleurde stoffen zijn zeer geliefd in West-Afrika, en zeker in Senegal. Dit zou een markt met kansen kunnen zijn.

Een potentiële markt is te vinden in de winning van delfstoffen zoals: fosfor, goud, ijzer, koper, turf, marmer, gas en titanium.

4. Investeringsklimaat

In formele zin is er sprake van een vrij open investeringsklimaat. In de praktijk blijken er echter nogal wat valkuilen te bestaan. Zo slagen bestaande en goed ingevoerde bedrijven er nogal eens in het toetreders moeilijk te maken, waarbij niet wordt geaarzeld om gebruik te maken van de aanwezige corruptie bij de uitvoerende zowel als de rechterlijke macht.

Om het investeerders gemakkelijker te maken, heeft Senegal een "guichet unique" geopend: APIX. Hier kunnen vragen omtrent investeringen worden gesteld en kunnen formaliteiten worden afgehandeld die gepaard gaan met het opzetten van een bedrijf. Hier kan ook informatie worden ingewonnen over mogelijkheden tot ondersteuning of andere voordelen bij investeringen. Aanvragen voor vrijstellingen van invoerbelasting en vermindering op inkomensbelasting moeten ook hier worden ingediend.

Zie ook:  www.investinsenegal.sn

Senegal heeft zich aangesloten bij het verdrag van het OHADA (Organisation pour l'harmonisation du droit des affaires en Afrique) die tracht de juridische omgeving van bedrijven veilig te stellen. Echter er bestaat nog wel een discrepantie tussen de bestaande wetgeving en de naleving hierop.

De investeringswetgeving, invoerreglementering, belastingstelsel van Senegal kunt u vinden op de officiële webpagina van de regering van Senegal (link). In hardcopy is deze te verkrijgen bij de Kamer van Koophandel van Dakar (zie ook).

Het bankwezen is goed ontwikkeld in Senegal. De drie grootste banken zijn: BICIS, CBAO en SGBS (zie ook). Vermeldenswaard is ook de Bank of  Africa, waarin Fortis een aandeel heeft..

5. Struikelblokken

Het laatste rapport van Transparency International (TI) geeft Senegal wederom geen goed cijfer in de "Corruption Perceptions Index": 3,2, waarbij 10 het hoogst mogelijke cijfer is en 1 het laagste. Van de 133 onderzochte landen staat Senegal op de 76e plaats. De lokale branche van TI, het Forum Civil, meent dat de corruptie sinds het aantreden van de huidige President niet is afgenomen maar eerder is veralgemeend. In de pers liet een Franse diplomaat eenzelfde geluid horen. Waarbij deze opmerkte dat als je vroeger steekpenningen gaf, je tenminste de gevraagde dienst kreeg, maar dat als je tegenwoordig iets onder tafel schuift, je niet eens zeker bent van de wederdienst.

Op 24 maart 2004 is nieuwe commissie geïnstalleerd in de strijd tegen corruptie. De twee essentiële taken van deze commissie moeten zijn: 1) het verzamelen van klachten over corruptie en 2) het identificeren van structurele oorzaken en het voorstellen van juridische, reglementaire of administratieve hervormingen om goed bestuur te promoten. In de pers wordt met kracht onderlijnd dat deze commissie onafhankelijk en autonoom is. Het blijft nog af te wachten of het om "window dressing" gaat of dat  een dergelijke commissie werkelijk is staat is om de structurele problemen aan te passen.

6. Subsidies

PESP: zie  www.senter.nl

PSOM: Senegal valt onder de landen met mogelijkheid tot financiering uit het PSOM. zie  www.evd.nl

Public Private Partnership: Dit betreft een nieuw initiatief van de minister van Ontwikkelingssamenwerking. Het betreft een samenwerking tussen de regering en het bedrijfsleven om projecten te financieren. Voor de voorwaarden, zie: PPP Call for Ideas (link) en uitleg (link)

ORET/Milev programma is ook open voor Senegal. Zie  www.ncm.nl

Voor recente informatie, zie:  www.fmo.nl

Handige adressen

APIX
52-54 Rue Mohamed V
B.P. 430 Dakar
tel:     +221 33 823 94 75
fax:    +221 33 823 17 02
e-mail:           apix@sentoo.sn
web:              www.apix.sn

Kamer van Koophandel Dakar

Place de l'Indépendance
B.P. 118 Dakar
tel:               +221 33 823 71 89
fax:              +221 33 823 93 63
web:              www.tpsnet.sn

Handige documenten

• Diante, Ahmadou Bamba, Guide de l'investisseur. Livre 1. Présentation du système des exonérations de droits et taxes du Sénégal, Dakar.
• Cadre juridique de l'investissement au Sénégal, Dakar
• Annuaire des Entreprises du Sénégal - "sen annuaire 2002 - 2003"

Bronnen:

• Verschillende publicaties van The Economist Intelligence Unit
• Verschillende krantenartikelen uit Le Soleil, Walfadjri, Le Quotidien, Le Sud, Jeune Afrique l'Intélligent.
• Rapporten van de Senegalese overheid en de Wereldbank
• EVD
• CBS
• CIA

Interessante links

 www.minbuza.nl

 www.evd.nl

 www.minez.nl

 www.senter.nl

 www.ncm.nl

 www.fmo.nl

 www.cbi.nl

 www.export.nl

 www.kvk.nl

 www.hollandtrade.com

 www.internationaalondernemen.nl

 www.bceao.int
  www.gouv.sn

 www.gouv.sn/investir

 www.apix.sn

 www.tpsnet.org

 www.obs-industrie.sn

 www.sodida.com

 www.ird.sn/intersen/invest.html

 www.izf.net

 www.ppiaf-senegal.sn

 www.nepad.org

 www.senegalaisement.sn

 www.uemoa.int

Statistieken

Handelscijfers Nederland - Senegal 2002 - 2005

Handel Nederland - Senegal (x 1000.000,-- euro)

Nederlandse invoer uit Senegal (x 1000.000,-- euro)

Nederlandse uitvoer naar Senegal (x 1000.000,-- euro)

Bron: CBS (voorlopige handelscijfers 2005)